Η ΒΡΑΖΙΛΙΑ ΤΟΥ 2013…

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΗΣ ΒΡΑΖΙΛΙΑΣ ΤΟΥ 2013 ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΜΑΖΙΚΩΝ ΔΙΑΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Toυ Δημήτρη Συναχόπουλου*

Τις επτά τελευταίες ημέρες η Βραζιλία ζει τις πιο πρωτόγνωρες λαϊκές κινητοποιήσεις που έχει βιώσει η χώρα μετά την πτώση της χούντας το 1985. Το παρόν κείμενο προσπαθεί να δώσει ένα σχετικά κοντινό πλάνο στα όσα διαδραματίζονται τώρα εκεί, περιγράφοντας συνοπτικά την δομική κατάσταση της Βραζιλιάνικης κοινωνίας μέσα από προσωπικές εμπειρίες καθώς και την συνεχή παρακολούθηση των ειδήσεων από τα τοπικά μέσα ενημέρωσης και από τους πληροφοριοδότες μου.

Έζησα στη Βραζιλία, στην ευρύτερη περιοχή του Σάο Πάολο, από τον Ιούνιο του 2011 μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2012, όπου εργάστηκα ως καθηγητής αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο. Έχω προσωπικούς φίλους που με ενημερώνουν για τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα, ρίχνω επίσης μια ματιά στις ιστοσελίδες του Globo –κάτι σαν τον ελληνικό ΔΟΛ, αλλά με πολύ μεγαλύτερη επιρροή στις πολιτικές εξελίξεις της χώρας- και παρακολουθώ τις ειδήσεις του καναλιού Rede Record, του 2ου μεγαλύτερου της χώρας, που μεταδίδεται ελεύθερα στην Ευρώπη και το οποίο λαμβάνω μέσω δορυφορικής αναμετάδοσης. Τα πορτογαλικά μου είναι μέτρια, αλλά γενικά καταλαβαίνω τι λέγεται.

Η σημερινή Βραζιλία είναι μια πολύ πετυχημένη οικονομικά χώρα, μέλος των BRICS, με ταχύτατα αναπτυσσόμενη οικονομία και ισχυρή μεσαία τάξη. Οι μισθοί της κοινωνικής αυτής τάξης κυμαίνονται από το μισό των ελληνικών μέχρι και το διπλάσιο, ανάλογα με το είδος της εργασίας και τον εργοδότη. Οι εργάτες εργοστασίων έχουν μεροκάματο περίπου 20 Ευρώ και οι οικιακές βοηθοί 15-30 Ευρώ. Οι καθηγητές στο πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο πέρνουν 2500-4000 Ευρώ τον μήνα καθαρά. Οι τιμές καταναλωτή είναι στο 85% της Ελλάδας, τα ενοίκια στο 50% και το κόστος αγοράς κατοικίας στο 50% επίσης. Η μεσαία αστική τάξη ατενίζει το μέλλον με ιδιαίτερη αισιοδοξία και οι φαβέλες (ντενεκεδουπόλεις) μετατρέπονται σε αστικές συνοικίες με την πάροδο των δεκαετιών από την αρχική τους ίδρυση, ενώ νέες φαβέλες δημιουργούνται στην περιφέρεια των πόλεων όπου έχουν εγκατασταθείπολλές βιομηχανίες.Οι νέες φαβέλες δημιουργούνται από τους εσωτερικούς μετανάστες που έρχονταιαπό τον υπανάπτυκτο βορρά της χώρας για να εργαστούν στον βιομηχανικά αναπτυγμένο νότο.

Στα ιδιαίτερα αδύνατα σημεία της Βραζιλιάνικης κοινωνίας είναι  η Παιδεία, και οιιατροφαρμακευτικές υπηρεσίες, τα ναρκωτικά και η εγκληματικότητα .

Η δημόσια Παιδεία υποχρηματοδοτείται και είναι χαμηλού επιπέδου. Τα καλά σχολεία είναι όλα ιδιωτικά και ακριβά. Πρακτικά όμως μόνο απόφοιτοι των ιδιωτικών σχολείων έχουν πρόσβαση στα πανεπιστήμια και έτσι στις καλύτερες θέσεις εργασίας.

Τα καλά νοσοκομεία είναι ιδιωτικά. Ο εμβολιασμός όμως των κατοίκων της χώρας είναι πλήρης και παρέχεται δωρεάν από τα κέντρα υγείας της χώρας (ακόμα και σε μένα που ήμουν ξένος) και παρακολουθείται από καλά οργανωμένη μηχανοργάνωση.

Οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών σχολείων και νοσοκομείων εμπλέκονται με στενές και συχνά προσωπικές και κοινωνικές σχέσεις με τους εκλεγμένους πολιτικούς και  τους δημοσιογράφους της περιοχής τους. Έχουν έτσι τη δυνατότητα να καθυστερούν την ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους.

Τα ναρκωτικά είναι αδύνατο να ελεγχθούν, καθώς εισάγονται ανεξέλεγκτα στη χώρα από Χιλή, Βολιβία, Περού, Κολομβία κλπ γειτονικά κράτη μέσα από τα σε  μήκος πάνω από δέκα χιλιάδες χιλιόμετρα μακρά κοινά σύνορα, κυρίως από δρόμους μέσα στη ζούγκλα.

Η εγκληματικότητα συνδέεται άμεσα με τα ναρκωτικά, τη διαφθορά που αυτά παράγουν και τις φαβέλες. Δύο με τρεις ανώτεροι ή ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί της χώρας δολοφονούνται κάθε χρόνο από όργανα εγκληματικών οργανώσεων που συχνά είναι αστυνομικοί.

Σύμφωνα με τα παραπάνω και λαμβάνοντας υπόψη τις πηγές μου συμπεραίνω πως δεν είναι περίεργο που η νέα γενιά της μεσαίας τάξης ξεσηκώνεται αυτές τις ημέρεςγια να διεκδικήσει βελτίωση των κακώς κειμένων και για να πετύχει καλύτερες συνθήκες ζωής. Από την άποψη αυτή υπάρχουν ομοιότητες με τον ξεσηκωμό του Μάη του ’68 στη Δυτική Ευρώπη.

Στη Βραζιλία όμως δεν βρίσκονται τις ημέρες αυτές οι φοιτητές την ηγεσία των κινητοποιήσεων. Επί του παρόντος τουλάχιστον. Οι διαδηλωτές επίσης δεν έχουν ακόμα σαφές πολιτικό στίγμα. Οι διαμαρτυρίες κατευθύνονταικυρίως ενάντια στην κρατική διαφθορά και τις σπατάλες για να κτιστούν λαμπρά στάδια για το Μουντιάλ του 2014 και τους Ολυμπιακούς του 2016, την ώρα που τα δημόσια νοσοκομεία και τα σχολεία δεν επαρκούν και δεν καλύπτουν τις ανάγκες του πληθυσμού.

Τις τελευταίες δύο ημέρες είχαμε τόσο στο Σάο Πάολο, όσο και στο Ρίο Ντε Ζανέιρο δύο τουλάχιστον ξεχωριστές διαδηλώσεις πολιτών που συγκεντρώνονται σε διαφορετικά σημεία των πόλεων η μία ομάδα από την άλλη. Οικογενειάρχες με τα παιδιά τους διαδηλώνουν ειρηνικά πχ. στην Αβενίδα Παουλίστα, το κέντρο της οικονομικής ζωής του Σάο Πάολο, την ώρα που οι μασκοφόροι διαδηλωτές επιτίθενται, σε άλλο σημείο της πόλης, στα  κτίρια που στεγάζουν την πολιτική εξουσία και από τα οποία ασκείται η διοίκηση των ομόσπονδων πολιτειών της αχανούς αυτής χώρας, η οποία είναι διοικητικά οργανωμένη κατά το ομοσπονδιακό πρότυπο των ΗΠΑ.

Εν κατακλείδι μπορώ να φανταστώ, πως όπως η Γαλλία και η Γερμανία μετασχηματίστηκαν κοινωνικά μετά τον Μάη του ’68, έτσι και η Βραζιλία γυρίζει τις ημέρες αυτές σελίδα.

Έχω την εντύπωση πως η σημερινή κεντροαριστερή ομοσπονδιακή κυβέρνηση της χώρας θα ανταποκριθεί σχετικά θετικά στις απαιτήσεις των διαδηλωτών της μεσαίας τάξης. Με τα ταμεία της χώρας γεμάτα, κάτι τέτοιο είναι εύκολα υλοποιήσιμο. Έτσι θα κερδίσει την κοινωνική συναίνεση που χρειάζεται λόγω των ανειλημμένων  υποχρεώσεων της διοργάνωσης του Μουντιάλ του ‘14 και των Ολυμπιακών του ’16. Εκτιμώ όμως επίσης πως θα διατηρήσει και τα προνόμια των πανίσχυρων οικονομικών lobbies, αν και λίγο ψαλιδισμένα.

Μια τέτοια στάση της κεντροαριστεράς κυβέρνησης της Βραζιλίας, σε συνδυασμό με την απουσία ισχυρών κομμάτων της «αριστεράς»-όπως ξέρουμε στην Ελλάδα το ΚΚΕ και το ΣΥΡΙΖΑ-, θα επιτρέψουν την εκτόνωση της κοινωνικής έντασης σχετικά σύντομα στην παρούσα περίπτωση, δικαιώνοντας μερικά από τα αιτήματα των διαδηλωτών.

 

* Dr Dimitris Sinachopoulos (Δημήτρης Συναχόπουλος)

Senior Researcher (Κύριος Ερευνητής)
IAASARS – National Observatory of Athens
(ΙΑΑΔΕΤ  – Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών)

About d. [cells/ideas]

Born in Athens, Greece, Dimitris Eleas – Δημήτρης Ελέας is a writer, (independent researcher) and (political activist). - - - At the moment, Book in focus, work in progress (novel) The Black Birds of Warsaw.
This entry was posted in Οικονομία, Πολιτική, Kοινωνία and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.